بدون شک عدالت یکی از ویژگی های حتمی آرمان شهر انسان هاست.از این روست که متفکرین بی شماری به تبین ماهیت وابعاد این مفهوم پرداخته اند.یکی از این متفکرین استاد شهید مرتضی مطهری است.مطلب مورد توجه این مقاله گفتار اول از کتاب 20گفتار این شهید گرانقدر است.استاد مطهری در بخشی از این مقاله(سخنرانی مکتوب شده)عدالت مورد توجه حضرت علی (ع) را با مفهوم حقوق بشر یکسان دانسته ودست به یکسان سازی زده اند.می توان بحث را به این سمت و سو برد که اساسا این دو مفهوم چه نسبتی با یکدیگر دارند؟اما نگارنده با توجه به اعلامیه جهانی حقوق بشر (1948) به بررسی نقش عدالت در این اعلامیه پرداخته است.توجه به اینکه ضروری است که در پی آن نیستم که با بهره گیری از  عدالت به قضاوت درباره ی  اعلامیه ی جهانی حقوق بشر بنشینیم و مواد اعلامیه را ارزش گذاری نماییم.

1.حقوق بشر،اساس عدالت:در دیباچه اعلامیه امده است:

......شناسایی حیثیت وکرامت ذاتی تمام اعضای خانواده بشری وحقوق برابر وسلب ناپذیر آنان اساس آزادی،عدالت وصلح در جهان است.....

می توان استنباط کرد که نویسندگان اعلامیه شناسایی واحترام به حقوق بشر را اساس  عدالت دانسته اند وآن را برای عدالت لازم می دانستند.بایستی توجه کرد که در این صورت عدالت ازمفهوم موجود نزد ذهن ما یعنی عدالت اقتصادی فراتر رفته وساختمانی می شود که مصالح آن حقوق طبیعی وسلب نا پذیر انسان ها خواهد بود.

2.برابری حقوق زن ومرد=عدالت؟ مساله برابری حقوق زن ومرد در دیباچه در کنار حقوق اساسی  ذکر شده است اما می دانیم که کم نیسنتد کسانی که در جهان امروز برابری حقوقی زن ومرد را عین بی عدالتی می دانند.(شاید یکی از دلایل این باشد که این موضوع خلاف حکم خداوند است که او عادل مطلق می باشد.)اما ظاهرا نویسندگان اعلامیه برابری حقوق زن ومرد را عین عدالت می دانند.

3.اعلامیه در موارد مختلفی برابری حقوقی وعدم تبعیض را مد نظر داشته است:

ماده 1 (برابری انسان ها از لحاظ حیثیت،کرامت وحقوق) - ماده ی 2(دفع تبعیض بر اثر عوامل گوناگون طبیعی،نژادی،ملی،قومی و...)- ماده ی 7 (برابری در مقابل قانون) و (برابری در مقابل حمایت قانونی) – ماده ی 10(حق رسیدگی به دعوا توسط دادگاه) – بند 2 ماده ی 21 (حق دست یابی به مشاغل عمومی کشور) – بند 2 ماده ی23(حق مزد مساوی در مقابل کار مساوی) – بند 2 ماده ی 25 حق حمایت اجتماعی یکسان از تمامی کودکان(زاده شده باازدواج یا بدون آن) و بند 1 ماده ی26 (حق دست یابی به آموزش عالی)

بعضی از این موارد پذیرفته شده نزد عموم ملت جهان است اما بعضی دیگر با تعارض قوانین ملی یا دینی مورد مناقشه  است.مانند:بند 2 ماده ی 25 و بند 2 ماده ی 21 در ایران.

نتیجه گیری:به نظر می رسد نویسندگان اعلامیه جهانی حقوق بشر در نوشتن آن،آرمان شهر عدالت را مقصد خود قرار داده اند.اما سوالی مطرح است:پس ریشه ی این اختلافات در کجا نهفته است؟

پاسخ این حاست که در تطبیق مفهوم عدالت با مصادیق آن.

هیچ کس نیست که مخالف بنا کردن ساختمان عدالت در سرزمین جامعه باشد؛همه اختلافات در انتخاب مصالح این ساختمان است.