الف)توضیح مختصری از نظریه

مکتسَب اسم مفعول است وبه معنای کسب شده.نظریه ی حق مکتسب بیان می دارد:

حقوقی که به صورت قطعی باتوجه به قانون قدیم برای فردی ایجاد شده است باوضع قانون جدید از بین نمی رود.

برای مثال فرض کنید که قانون،سن رشد فرد برای معامله را 18 سال تعیین کرده باشد.فردی به این سن برسد وپس از چندی قانون جدیدی ابلاغ گردد که سن رشد را 21 سال بداند.بدین ترتیب اختلاف پیش می آیدکه عمل به کدام قانون صحیح است.پیروان نظریه ی حق مکتسب اعتقاد دارند با توجه به اینکه حق معامله برای فرد با توجه به قانون سابق بدست آمده است؛ نمی توان با استناد به قانون جدید آن را پس گرفت.

ب) بیان مطلب

می دانیم که علی (ع) پس از قتل خلیفه سوم با بیعت همگانی مردم به خلافت مسلمین رسید.در آن هنگام یکی از موضوعات مهم وحساس دست اندازی هایی بود که به بیت المال شده بود. چنانکه کسانی که به ناحق اموالی از بیت المال در اختیار آنان قرار گرفته بود؛واسطه ای فرستادند و با استناد به مجاهدت وسبقت شان در اسلام از حضرت علی (ع) خواستند که عطف به ماسبق نکند و اموال را باز پس نگیرد.حضرت این پیشنهاد را نپذیرفتندو در این باره بیان داشتند:به خدا قسم زمینهایی که متعلق به عامه مسلمین است ......پس خواهم گرفت هرچند آنها را مهر زنانشان قرار داده باشند وبا آنها کنیزکانی خریده باشند.

ج)نتیجه گیری

آیا می توان نتیجه گرفت که حصرت علی (ع) نظریه ی حق مکتسب را قبول نداشته است؟

شاید نتوان به درستی حکم داد.به نظر من اموالی که نا عادلانه وبر خلاف مصالح جامعه بدست آمده را اساسا نمی توان در زمره حق دانست تا آن را حق مکتسب بدانیم.هر چند روند واگذاری این اموال قانونی باشد و در حقیقت ایشان اموال غصبی را از دست عده ای خارج کرده اند.مشابه این جریان در انقلاب اسلامی نیز پیش آمد وبسیاری از اموال وابستگان ومسئولان رژیم سابق توقیف ومصادره شد.هراز چند گاهی نیز خبر هایی درباره ی پرونده های این مصادره ها به گوش می رسد.جای تحقیق مفصلی درباره ی این پرونده ها وجود دارد.

منابع:

1.مقدمه علم حقوق،ناصر کاتوزیان

2.بیست گفتار،مرتضی مطهری